Prawne środki zabezpieczenia kredytu
Rodzaje zabezpieczeń wierzytelności pieniężnych:
a) zabezpieczenie rzeczowe (materialne) - zabezpieczyciel odpowiada za dług jednym przedmiotem majątkowym;
b) zabezpieczenie osobiste (prawne) - zabezpieczyciel odpowiada całym swym majątkiem (także przyszłym).
Formy zabezpieczenia rzeczowego:
a) zastaw - ograniczone prawo rzeczowe upoważniające wierzyciela (zastawnika) do zaspokojenia wierzytelności z rzeczy ruchomej obciążonej prawem zastawu, bez względu na to, czyją jest ona własnością (zastawca); umowa o ustanowienie zastawu jest umową realną (rzecz objęta zastawem musi być w momencie zawarcia umowy oddana w posiadanie wierzyciela); przedmiotem zastawu mogą być również zbywalne prawa majątkowe (wierzytelności i prawa z papierów wartościowych), ale wtedy umowa musi być zawarta na piśmie z datą poświadczoną notarialnie lub urzędowo; zaspokojenie zastawnika z rzeczy obciążonych zastawem następuje na drodze sądowego postępowania egzekucyjnego;
b) zastaw rejestrowy - w tym przypadku rzecz obciążona zastawem pozostaje w posiadaniu właściciela (zastawcy), który może nadal z niej korzystać; zastaw rejestrowy może być ustanowiony w celu zabezpieczenia wierzytelności banków, państwowych osób prawnych, gmin oraz innych podmiotów; do ustanowienia zastawu rejestrowego konieczna jest umowa zastawnicza (zawarta na piśmie pod rygorem nieważności) oraz wpis do rejestru zastawów prowadzonego przez sąd rejonowy; zastaw może obejmować także rzeczy przyszłe;
c) hipoteka - ograniczone prawo rzeczowe upoważniające wierzyciela do zaspokojenia wierzytelności z nieruchomości oraz praw związanych z nieruchomością, a należących do zabezpieczyciela i pozostających w jego posiadaniu (właściciel nieruchomości może nią rozporządzać dobrowolnie i w sposób nieograniczony, o ile doprowadzi to do zmniejszenia wartości hipoteki poniżej kwoty zabezpieczonej wierzytelności);
d) subintabulat - hipoteka na wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, do której stosuje się przepisy zastawu na wierzytelności;
e) przewłaszczenie na zabezpieczenie - polega na przeniesieniu przez dłużnika na wierzyciela prawa własności rzeczy ruchomej lub papierów wartościowych i na zobowiązaniu wierzyciela do zwrotnego przeniesienia własności rzeczy na dłużnika z chwilą spłaty kredytu; kredytobiorca może nadal używać rzeczy, ale nie może oddać jej do używania innej osobie bez zgody banku; bank może rzecz przejąć w swe posiadanie lub oddać innej osobie;
f) kaucja - w umowie o ustanowienie kaucji kaucjodawca zobowiązuje się złożyć w banku określoną sumę pieniężną, papiery wartościowe lub wartościowe rzeczy ruceconom (kosztowności) i jednocześnie upoważnia bank do zaspokojenia wierzytelności z przedmiotu kaucji w przypadku niespłacenia kredytu w terminie; w przypadku terminowej spłaty kredytu bank zwraca kaucję;
g) blokada rachunku bankowego - kredytobiorca lub poręczyciel zleca bankowi zablokowanie określonej kwoty pieniężnej na swoich rachunkach bankowych i jednocześnie upoważnia bank do pokrycia z tych środków zadłużenia w przypadku opóźnień w spłacie kredytu;
h) przelew wierzytelności na zabezpieczenie - umowa o cesję wierzytelności powoduje przejście praw dotychczasowego wierzyciela (cedenta) na drugą stronę (cesjonariusza); umowa ta nie wymaga zgody dłużnika; w razie terminowej spłaty kredytu wierzytelność wraca do kredytobiorcy, w innym przypadku bank zaspokaja się z tej wierzytelności.
Formy zabezpieczenia osobistego:
a) poręczenie - umowa, w której poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela (kredytodawcy) do wykonania zobowiązania dłużnika (kredytobiorcy), jeśli ten zobowiązania nie wykona; poręczyciel odpowiada za zobowiązanie solidarnie z dłużnikiem; w przypadku spłaty długu przez poręczyciela, przysługuje mu regres w stosunku do dłużnika; można także poręczać za poręczyciela (podporęczyciel odpowiada wtedy solidarnie z poręczycielem i dłużnikiem);
b) ubezpieczenie kredytu - umowa ubezpieczenia zawierana pomiędzy bankiem a zakładem ubezpieczeń lub kredytobiorcą a zakładem ubezpieczeń, w której zakład zobowiązuje się do zapłaty określonego odszkodowania na wypadek, gdyby kredytobiorca nie spłacił kredytu;
c) weksel gwarancyjny (in blanco) - samodzielna podstawa odpowiedzialności jego wystawcy i osób na nim podpisanych; może być wystawiony przez kredytobiorcę lub inne osoby; w przypadku spłaty kredytu weksel wraca do wystawcy, w innych przypadkach zostaje przez posiadacza uzupełniony o brakujące elementy w sposób uzgodniony w porozumieniu wekslowym; praw z weksla można dochodzić w trybie postępowania nakazowego (przyspieszonego i uproszczonego);
d) poręczenie wekslowe (aval) - powstaje przez złożenie przez poręczyciela podpisu na wekslu wystawionym przez kredytobiorcę; powoduje to w razie niespłacenia kredytu odpowiedzialność solidarną poręczyciela i dłużnika za dług;
e) przejęcie długu - polega na zamianie osoby po stronie dłużnika, do którego może dojść na podstawie umowy pomiędzy kredytodawcą a osobą trzecią za zgodą dłużnika lub na podstawie umowy pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą banku; umowa o przejęcie długu powoduje, że dotychczasowy dłużnik przestaje nim być;
f) przystąpienie do długu - polega na pojawieniu się po stronie kredytobiorcy dodatkowych osób, odpowiadających za dług solidarnie z dotychczasowym dłużnikiem.




