Techniki i metody badań socjologicznych
METODA to Å›wiadomie stosowany sposób postÄ™powania zmierzajÄ…cy do osiÄ…gniÄ™cia okreÅ›lonego celu w danych warunkach, ilekroć siÄ™ dany cel w danych warunkach zamierza osiÄ…gnąć (a wiÄ™c nie tylko przypadkowo); caÅ‚kowity sposób postÄ™powania (caÅ‚kowita procedura badawcza).
TECHNIKA to szczegóÅ‚owy sposób wykonywania danego rodzaju zadaÅ„ badawczych (sposób gromadzenia materiaÅ‚ów); element metody (np. metoda badaÅ„ ankietowych może być realizowana przy użyciu techniki ankiety prasowej, ankiety pocztowej itp.).
- METODA BADAŃ TERENOWYCH - koncentruje się na poznawaniu zbiorowości społecznych w rzeczywistych warunkach ich występowania (typowa metoda wykorzystywana przy opisie zbiorowości o charakterze terytorialnym: miasto, wieś, osiedle, rodzina itp.).
- etnologiczne - charakterystyczne dla badaczy kultury; badacza interesuje specyfika i szczegóÅ‚owość zjawisk i procesów zachodzÄ…cych w zbiorowoÅ›ciach (nie interesuje go statystyka: jak czÄ™sto?, jak dużo?, ale samo zjawisko jako takie);
- socjologiczne - badania o charakterze jakoÅ›ciowym i iloÅ›ciowym; badania typu etnologicznego, ale uzupeÅ‚nione przez różnego rodzaju dokumenty, które badacz zdobÄ™dzie na temat procesu, czy zbiorowoÅ›ci; badacza interesuje także statystyka;
- socjopsychologiczne - badania nastawione na poznawanie Å›wiadomoÅ›ci ludzi tworzÄ…cych danÄ… zbiorowość (postaw, opinii, poglÄ…dów itp.);
wartoÅ›ci: TECHNIKA ANKIETOWA, TECHNIKA WYWIADU, WYKORZYSTANIE RÓÅ»NEGO RODZAJU DOKUMENTÓW (w tym: DOKUMENTY OSOBISTE);
OBSERWACJA - dopiero wtedy staje siÄ™ technikÄ… badawczÄ…, gdy ma charakter systematyczny (naukowy).
- skategoryzowane - prowadzone sÄ… wg jakiegoÅ› schematu i zwracajÄ… uwagÄ™ na konkretne zagadnienia;
- nieskategoryzowane - luźne, ale zwrócone na poznanie pewnego problemu;
- obserwacja uczestniczÄ…ca - prowadzona przez badacza, traktowanego przez czÅ‚onków badanej zbiorowoÅ›ci jako wspóÅ‚czÅ‚onka (obserwacja z wysokim stopniem uczestnictwa); umożliwia to uchwycenie rzeczywistego obrazu faktów i problemów (ludzie sÄ… naturalni, nie udajÄ…);
- obserwacja nieuczestniczÄ…ca(zewnÄ™trzna) - dokonywana przez badacza, który przez badanÄ… grupÄ™ uważany jest za osobÄ™ z zewnÄ…trz; wyniki tej obserwacji mogÄ… prowadzić do błędnych wniosków.
- METODA EKSPERYMENTÓW - polega na badaniu zbiorowoÅ›ci, zachowaÅ„, postaw, opinii nie w warunkach rzeczywistych, ale w warunkach celowo stworzonych.
- moralne - czy eksperymentowanie w ogóle jest moralne?
- metodologiczne - badacz zakÅ‚ada, że zmiana postaw zachodzi pod wpÅ‚ywem czynnika, który on stosuje (nie ma innych czynników); nie wiadomo czy dany eksperyment jest skuteczny
W eksperymencie wyróżniamy grupy: eksperymentalnÄ… i kontrolnÄ…. MuszÄ… to być grupy podobne (przeprowadza siÄ™ badania zgodnoÅ›ci opinii, poglÄ…dów itp.). GrupÄ™ eksperymentalnÄ… poddajemy dziaÅ‚aniu jakiegoÅ› bodźca. Gdy po jakimÅ› czasie zauważymy różnice pomiÄ™dzy grupami, oznacza to nastÄ™pstwo zastosowanego bodźca. JeÅ›li zmieniÄ… siÄ™ obie grupy, oznacza to, że przyczynÄ… jest inny bodziec. Aby upewnić siÄ™ co do dziaÅ‚ania jakiegoÅ› bodźca, poddaje siÄ™ jego wpÅ‚ywowi kilka grup eksperymentalnych jednoczeÅ›nie.
Eksperymenty projektowane w terenie - biorą w nich udział grupy rzeczywiście istniejące.
Eksperymenty laboratoryjne - biorą w nich udział grupy stworzone na jego potrzeby (nie istnieją w rzeczywistości).
- SOCJOMETRIA - dziaÅ‚ socjologii, który zajmuje siÄ™ oddziaÅ‚ywaniami miÄ™dzy czÅ‚onkami grupy, bÄ…dź miÄ™dzy jednostkÄ… a zbiorowoÅ›ciÄ…; metoda opracowywania już zdobytych materiaÅ‚ów.
- DOKUMENTY OSOBISTE - źródÅ‚a o charakterze pisemnym, które zostaÅ‚y napisane z inicjatywy uczestnika danych zdarzeÅ„ lub przez niego samego, bÄ…dź takie, na których powstawanie miaÅ‚ on wpÅ‚yw; wykorzystuje siÄ™ je, kiedy interesuje nas faktyczny przebieg zdarzeÅ„ lub faktyczna rola pewnych osób; gÅ‚ówne bariery w ich stosowaniu to ich niewielka ilość, trudnoÅ›ci w zdobyciu, nie nadawanie siÄ™ do opracowaÅ„ statystycznych, subiektywizm, możliwość faÅ‚szerstwa itp.
- kwestionariusz socjometryczny (socjotechniczny) - zawiera pytania dotyczÄ…ce reakcji miÄ™dzyludzkich (np. sprawdzamy atrakcyjność grupy - pytamy: z kim spoÅ›ród twoich kolegów chciaÅ‚byÅ› pojechać na wakacje?)
a) pozycji jednostki w grupie ze wzglÄ™du na ilość wyborów pozytywnych, czyli jej pozytywny status socjometryczny
wartości: [0,+1]
b) pozycji jednostki w grupie ze wzglÄ™du na ilość wyborów negatywnych, czyli jej negatywny status socjometryczny
wartoÅ›ci: [0,+1] ! gdyby wyniósÅ‚ -1 oznaczaÅ‚by caÅ‚kowite odrzucenie
c) pozycji ogólnej danej jednostki OSx = PSx - NSx wartoÅ›ci: [-1,+1]
wartości: [0,+1]
e) negatywnej ekspensywności społecznej osoby x
wartości: [0,+1]
,
,
R = liczba wyborów odwzajemnionych;
U = liczba wyborów nieodwzajemnionych;
d = liczba wyborów dopuszczalnych dla każdej osoby.




